Thierry van Vugt: Wil het echte erfgoed nu opstaan?
In dit artikel:
Gouda heeft veel meer erfgoed dan alleen kaas, kaarsen en stroopwafels: de stad herbergt talloze rijks- en gemeentelijke monumenten, een beschermd stadsgezicht en archeologische vindplaatsen, maar erfgoed omvat ook sociale betekenissen en gebruikswaarden. Het Verdrag van Faro verschuift het erfgoeddebat van louter fysieke objecten naar hetgeen mensen eraan toekennen: niet alleen gebouwen of cultuurhistorische ensembles, maar ook de verhalen, activiteiten en gemeenschapsbetrokkenheid rond die plekken.
Een concreet voorbeeld is GOUDasfalt, het voormalige industrieterrein langs de Hollandsche IJssel waar tot 2013 een koudasfaltcentrale draaide. Naast herkenbare relicten als de industriële “lange arm” vormt het geheel van gebouwen en objecten een mogelijk beschermenswaardige cultuurhistorische eenheid. Cruciaal is echter de rol van vrijwilligers: sinds 2014 beheren en benutten bewoners het terrein voor evenementen en maatschappelijke activiteiten, waardoor het erfgoed mede door lokale betrokkenheid betekenis krijgt. Faro benadrukt juist dat deelname en mede-eigenaarschap beschermend kunnen werken.
Die benadering stelt ook de vraag wie bepaalt wat erfgoed is. In een multiculturele stad als Gouda zijn perspectieven uiteenlopend: de kaasindustrie bracht in het verleden veel gastarbeiders en liet sporen achter in gemeenschappen van onder andere Marokkaanse afkomst. Voor hen kunnen iconen als de kaasmarkt, het kaasmakersambacht, of juist plateel en keramiek andere, belangrijkere erfgoedvormen zijn. Daarnaast houden sommige monumenten verband met het koloniale verleden, wat extra scherpte geeft aan discussies over herkenning en inclusie.
Kortom: erfgoedbeleid in Gouda vraagt om breed gesprek en actieve betrokkenheid van uiteenlopende bewonersgroepen, niet alleen van experts of hobbyisten. Alleen zo kan het lokale erfgoedregister recht doen aan zowel materiële relicten als immateriële betekenissen, en kan iedereen zich herkennen in wat de stad bewaart en viert.